Związek Harcerstwa Polskiego
20 Dąbrowska Drużyna Harcerska 
"BRACTWO   IGŁY  MAGNETYCZNEJ" 
im. Szarych Szeregów

Podręczny słownik Pol-Harc

Przedstawiamy rodzicom wszystkich harcerzy podstawowy słownik pojęć harcerskich, które w niektórych sytuacjach mogą wydać się niezrozumiałe lub dwuznaczne. Zaglądajcie do niego jeżeli Wasze dziecko wracając ze zbiórki, biwaku czy obozu w sposób mało czytelny opowiada o swoich przeżyciach.

ALARM MUNDUROWY – sygnał lub rozkaz wzywający np. obóz lub drużynę do jak najszybszego stawienia się w wyznaczonym miejscu w pełnym umundurowaniu. Alarm pozwala zebrać się szybko w wyjątkowej sytuacji, a także uczy karności oraz utrzymywania porządku (zwłaszcza na obozie).
BISZKOPT – żartobliwe określenie harcerza, który jest pierwszy raz na obozie.
CHORĄGIEW – jednostka organizacyjna ZHP, która obejmuje hufce na terenie jednego województwa (wyjątek: Chorągiew Stołeczna ZHP, która działa w granicach dawnego województwa stołecznego, oraz inne, pojedyncze przypadki niewielkich zmian terytorialnych).
CZUJ! – tradycyjne pozdrowienie zuchów.
CZUWAJ! – tradycyjne pozdrowienie harcerskie.
DRUH/DRUHNA – zwyczajowe określenie harcerza czy instruktora, stosowane zwłaszcza przy zwracaniu się do siebie (np. druhu Piotrze) lub mówieniu o innym harcerzu lub instruktorze (np. druhna Ewa powiedziała)
DRUŻYNA – podstawowa jednostka organizacyjna w ZHP. składa się z kilku zastępów; liczy średnio 15 - 25 harcerzy. Na czele drużyny stoi drużynowy. Drużynę, w skład której wchodzą zuchy, nazywamy gromadą zuchową.
DRUŻYNOWY - instruktor harcerski kierujący drużyną lub gromadą zuchową, który ma wiedzę i umiejętności potrzebne do wychowania i opieki nad dziećmi i młodzieżą.
DZIESIĄTKA (inne określenie: „dycha”) – potoczne określenie namiotu o podstawie 4×5 m i wysokości 2 m, zasadniczo przeznaczonego dla 10 osób, powszechnie używanego na obozach harcerskich, choć zwykle śpi w nim na obozie 5 - 7 osób. „Wysoka dziesiątka” - namiot wyższy od „dziesiątki” o 25 cm.
FINKA – krótki nóż z zakrzywionym ostrzem: noszony przy pasie harcerskim, nóż fiński.
GŁÓWNA KWATERA ZHP – zarząd ZHP; liczy 7 osób, działa pod kierunkiem Naczelnika ZHP. Potocznie: także określenie siedziby władz naczelnych ZHP w Warszawie przy ul. Konopnickiej 6.
GROMADA ZUCHOWA – podstawowa jednostka organizacyjna w ZHP skupiająca 15 - 25 zuchów; składa się z kilku szóstek.
GWIAZDKA ZUCHOWA - określenie stopnia wtajemniczenia zucha. W ZHP są trzy gwiazdki: zuch ochoczy, sprawny i gospodarny; ich nazwy najlepiej charakteryzują poziom, jaki musi osiągnąć zuch; aby zdobyć kolejną gwiazdkę. Zuch zdobywa gwiazdki po kolei, realizując zadania ustalone wcześniej z drużynowym. Na znak zdobycia gwiazdki odnawia swoją Obietnicę Zucha, a na mundurze zakłada pod znaczkiem zucha, na pasku w barwach gromady, białą gwiazdkę.
HARCERZE – członkowie ZHP w wieku 10 - 13 lat.
HARCERZE STARSI – członkowie ZHP w wieku 13 - 16 lat.
HARCMISTRZ – najwyższy (trzeci) stopień instruktorski, oznaczany na mundurze czerwoną podkładką pod krzyżem harcerskim.
HUFIEC - jednostka organizacyjna ZHP obejmująca gromady zuchowe, drużyny i szczepy działające najczęściej na terenie jednej miejscowości, dzielnicy miasta lub gminy. Na czele hufca stoi komendant hufca.
INSTRUKTOR ZHP – członek ZHP w wieku min. 16 lat, który ma wiedzę i umiejętności potrzebne do wychowania i opieki nad dziećmi i młodzieżą. Instruktorem ZHP zostaje się po zrealizowaniu próby instruktorskiej i złożeniu Zobowiązania Instruktorskiego. Instruktorzy zdobywają stopnie instruktorskie (zobacz):
przewodnik (oznaczany na mundurze granatową podkładką pod krzyżem harcerskim),
podharcmistrz (podkładka zielona) 
harcmistrz (podkładka czerwona).
ISKRA (iskierka, iskra przyjaźni) – zwyczaj harcerski stosowany w harcerskim kręgu: prowadzący (np. drużynowy) puszcza "iskrę": która polega na uściśnięciu dłoni stojącej w kręgu obok osoby: po otrzymaniu "iskry" każda osoba musi uścisnąć dłoń kolejnej osoby, w ten sposób "iskra" zatacza całe koło, wracając do prowadzącego; przekazywanie odbywa się w ciszy.
KANADYJKA – składane łóżko polowe z płótna rozciągniętego na drewnianym stelażu. Kanadyjka jest powszechnie wykorzystywana na obozach harcerskich i koloniach zuchowych.
KANGURKA – nieprzemakalna kurtka z kapturem i kangurzą kieszenią na piersi, zakładana przez głowę.
KOMENDA HUFCA – zespół instruktorów ZHP, kierujący pracą hufca, któremu przewodzi komendant hufca.
KOMENDANT – szef jednostki organizacyjnej ZHP: szczepu (komendant szczepu), hufca (komendant hufca), chorągwi (komendant chorągwi) lub osoba kierująca obozem harcerskim (komendant obozu) bądź kolonią zuchową (komendant kolonii).
KOMINEK – forma podobna do ogniska, ale odbywająca się w pomieszczeniu zamkniętym, przy świecach.
KOMISJA STOPNI INSTRUKTORSKICH (KSI) – zespół doświadczonych instruktorów, którzy zajmują się zatwierdzaniem programów prób na stopnie instruktorskie, monitorowaniem przebiegu prób oraz ich oceną po zrealizowaniu wszystkich przewidzianych w próbie zadań. Pozytywne odbycie próby na stopień instruktorski (trwającej zwykle rok - dwa lata) jest warunkiem zdobycia stopnia instruktorskiego. Stopnie instruktorskie przyznaje komendant hufca lub chorągwi albo Naczelnik ZHP na wniosek odpowiedniej komisji stopni instruktorskich.
KRĄG (krąg przyjaźni) – obrzęd kończący harcerskie spotkanie, któremu towarzyszy obrzędowa pieśń.
KRĄG RADY – obrzędowa część zbiórki zuchów, podczas której wszyscy – zuchy i kadra gromady zuchowej – decydują o najważniejszych sprawach gromady, jak np. przyznanie sprawności, wydatkowanie funduszy gromady, nagradzanie zuchów.
KWATERKA – grupa wykonująca podstawowe prace logistyczne na kilka dni przed rozpoczęciem obozu harcerskiego.
KWATERMISTRZ – doświadczony harcerz bądź instruktor zajmujący się sprawami gospodarczymi, sprzętowymi w danej jednostce harcerskiej lub na obozie.
LILIJKA – tradycyjny symbol harcerski w kształcie lilii, noszony m.in. na nakryciu głowy.
NIEPRZETARTY SZLAK – ruch w ZHP pracujący z dziećmi niepełnosprawnymi, sposób pracy z dziećmi niepełnosprawnymi w ZHP.
NIEZBĘDNIK – zestaw turystyczny składający się z łyżki i widelca spiętych razem.
NS – 1. potoczne określenie namiotu o wysokości ponad 2 m, półkolistego, z okrągłymi oknami; używanego na obozach harcerskich do celów mieszkalnych oraz magazynowych. 2. skrót, zobacz: Nieprzetarty Szlak
OBIETNICA ZUCHA – najważniejszy dla zucha, uroczysty obrzęd, podczas którego zuch wypowiada słowa Obietnicy Zucha i otrzymuje znaczek zucha.
OBOŹNY – osoba pilnująca porządku i dyscypliny na obozie.
OBÓZ HARCERSKI – kilkutygodniowy (najczęściej 2 tygodniowy) wyjazd wakacyjny harcerzy, tradycyjnie do lasu (lub inne ciekawe miejsce) pod namioty.
OBRZĘDOWOŚĆ – przyjęta na określony czas (np. na okres obozu harcerskiego) konwencja zabawy, pomagająca w realizacji założonych celów wychowawczych.
PIERŚCIEŃ – element umundurowania spinający chustę.
PIGUŁA - potoczne określenie pielęgniarki, zwłaszcza na obozie harcerskim.
PIONIERKA – pierwsze dni obozu harcerskiego przeznaczone na wykonanie wyposażenia obozowego; także określenie czynności wykonywania tego wyposażenia oraz 3 stopnień harcerski żeński.
PODHARCMISTRZ – drugi stopień instruktorski; oznaczany na mundurze zieloną podkładką pod krzyżem harcerskim.
PODKŁADKA – kwadratowy kawałek filcu w kolorze granatowym, zielonym lub czerwonym, umieszczany pod krzyżem oznacza stopnie instruktorskie.
PODOBÓZ – autonomiczna terytorialnie i programowo jednostka wchodząca w skład obozu harcerskiego.
PRAWO HARCERSKIE – zbiór najważniejszych zasad obowiązujących wszystkich członków ZHP z wyjątkiem zuchów (ich obowiązuje Prawo Zucha). Prawo Harcerskie liczy dziesięć punktów.
PRAWO ZUCHA – zbiór najważniejszych zasad obowiązujących wszystkie zuchy. Prawo Zucha liczy sześć punktów.
PRZEWODNIK – pierwszy stopień instruktorski, oznaczany na mundurze granatową podkładką pod krzyżem harcerskim. Przewodnik jest przygotowany do prowadzenia gromady lub drużyny.
PRZYBOCZNY – starszy harcerz lub instruktor ZHP pomagający drużynowemu w prowadzeniu drużyny.
PRZYRZECZENIE HARCERSKIE – najważniejszy dla harcerza, uroczysty obrzęd harcerski, podczas którego harcerz wypowiada słowa Przyrzeczenia Harcerskiego i otrzymuje krzyż harcerski.
RADA DRUŻYNY – grono składające się zwykle z kadry drużyny oraz zastępowych, które podejmuje kolegialnie najważniejsze decyzje w drużynie (np. przyznanie sprawności lub stopni harcerskich).
RAJD – jedno lub kilkudniowa wycieczka harcerska polegająca na wędrówce połączonej ze zwiedzaniem i wykonywaniem różnych zadań.
ROGATYWKA - harcerskie nakrycie głowy z daszkiem i kwadratowym denkiem, do którego przypina się lilijkę.
SKŁADKA CZŁONKOWSKA - kwota pieniężna wpłacana do wspólnej kasy ZHP: służąca pokryciu podstawowych potrzeb organizacji; obecnie wynosi 4 zł miesięcznie. Składka ma w harcerstwie znaczenie nie tylko ekonomiczne, ale także wychowawcze (uczenie systematyczności, oszczędności). Składki w ZHP płacą wszyscy z wyjątkiem członków Nieprzetartego Szlaku. Obowiązek płacenia składek wynika wprost z ustawy o stowarzyszeniach.
SKŁADNICA HARCERSKA – sklep z umundurowaniem i wyposażeniem harcerskim (np. Składnica Harcerska 4 Żywioły przy ul. Konopnickiej 6 w Warszawie).
SPRAWNOŚĆ HARCERSKA – zdobyta i udowodniona działaniem umiejętność, którą harcerz potrafi posłużyć się w razie potrzeby; przyznanie sprawności jest uznaniem umiejętności harcerza w danej dziedzinie. Zdobyte sprawności harcerskie oznacza się kolorowymi okrągłymi emblematami na prawym rękawie munduru.
SPRAWNOŚĆ ZUCHOWA – zdobyta przez zucha i udowodniona działaniem umiejętność, wiedza. Sprawności zuchy zdobywają indywidualnie i całą gromadą. Zdobywając sprawności zespołowe na zbiórkach gromady, zuchy bawią się (np. w listonoszy, leśników, podróżników, Indian) i przez zabawę w kogoś lub w coś zdobywają nowe umiejętności i wiedzę. Sprawności indywidualne zuchy zdobywają samodzielnie, realizując kilka zadań dotyczących zwykle swoich zainteresowań (np. mistrz gier i zabaw). Zdobyte sprawności zuchowe oznacza się kolorowymi trójkątnymi emblematami na prawym rękawie munduru zucha.
STATUT ZHP – najwyższy rangą dokument wewnętrzny ZHP, określający najważniejsze zasady funkcjonowania ZHP.
STOPIEŃ HARCERSKI – określenie poziomu wiedzy, umiejętności i wyrobienia harcerskiego harcerzy. Stopnie zdobywa się realizując zadania określone w programie próby na stopień. Stopnie oznacza się na naramiennikach munduru oraz na krzyżu harcerskim. W ZHP istnieje sześć stopni harcerskich:
 Ochotniczka / Młodzik – oznaczenie: jedna belka
Tropicielka / Wywiadowca – oznaczenie: dwie belki
Pionierka / Odkrywca – oznaczenie: jedna krokiewka, dodatkowo srebrna lilijka nabita na krzyżu harcerskim
Samarytanka / Ćwik – oznaczenie: dwie krokiewki, dodatkowo złota lilijka na krzyżu harcerskim
Harcerka Orla / Harcerz Orli – oznaczenie: jedna gwiazdka, dodatkowo złote: lilijka i okrąg na krzyżu harcerskim (skrót HO)
Harcerka Rzeczypospolitej / Harcerz Rzeczypospolitej – oznaczenie: dwie gwiazdki, dodatkowo złote: lilijka, okrąg i wieniec na krzyżu harcerskim. (skrót HR)
STOPIEŃ INSTRUKTORSKI - określenie poziomu wiedzy, dojrzałości społecznej i umiejętności wychowawczych instruktora harcerskiego; w ZHP istnieją trzy stopnie instruktorskie:
przewodnik – oznaczenie: granatowa podkładka pod krzyżem harcerskim (skrót pwd)
podharcmistrz – oznaczenie: zielona podkładka pod krzyżem harcerskim (skrót phm)
harcmistrz – oznaczenie: czerwona podkładka pod krzyżem harcerskim (skrót hm)
Stopnie instruktorskie przyznaje komendant hufca lub chorągwi albo Naczelnik ZHP na wniosek odpowiedniej komisji stopni instruktorskich.
STRAŻNIK OGNIA – funkcja honorowa pełniona przez harcerza podczas ogniska harcerskiego; zadaniem strażnika ognia jest utrzymywanie ognia – tak aby ognisko nie zgasło.
SZCZEP – kilka współpracujących ze sobą gromad lub drużyn; szczepem kieruje komendant szczepu (szczepowy).
SZNUR FUNKCYJNY – element umundurowania, oznaczający pełnioną funkcję (kolorem oraz sposobem noszenia), np.:
sznur brązowy – zastępowy
sznur zielony – przyboczny sznur
granatowy – drużynowy
sznur granatowy noszony z ramienia – zastępca komendanta szczepu
sznur granatowy poczwórnie pleciony – komendant szczepu sznur
srebrny poczwórnie pleciony - komendant hufca.
SZÓSTKA - grupa kilku zuchów, wykonująca razem zadania podczas zbiórki zuchowej, na czele z szóstkowym.
SZÓSTKOWY - zuch stojący na czele grupy kilku zuchów (szóstki zuchowej).
ŚLEDŹ - drewniany lub metalowy klin wbijany w ziemię, o który zaczepia się napiętą linkę rozbitego namiotu.
WARTA - służba pełniona zwykle na obozie przez harcerzy, której celem jest pilnowanie terenu obozu; wbrew pozorom warta ma znaczenie głównie wychowawcze.
WARTA HONOROWA – straż honorowa pełniona zazwyczaj podczas oficjalnych uroczystości, np. przy pomniku.
WĘDROWNICY - członkowie ZHP w wieku 16 - 25 lat.
ZAPAŁKA - rurka, zwykle aluminiowa, tworząca boczne rusztowanie namiotu dziesięcioosobowego (patrz: dziesiątka).
ZASTĘP - kilkuosobowa grupa harcerzy wykonująca razem zadania podczas zbiórki, rajdu i na obozie, której przewodzi zastępowy.
ZASTĘPOWY - harcerz stojący na czele kilkuosobowej grupy harcerzy (zastępu).
ZBIÓRKA - cykliczne, tematyczne spotkanie określonej grupy członków ZHP, np. zbiórka drużyny harcerskiej, zbiórka gromady zuchowej. Zbiórka gromady odbywa się zwykle raz w tygodniu i trwa ok. 1,5 godziny, zbiórka drużyny – modelowo raz na kilka tygodni, zbiórka zastępu – modelowo raz w tygodniu.
ZUCHY - członkowie ZHP w wieku 6 - 10 lat.

CZĘSTO SPOTYKANE SKRÓTY
 

hm. - patrz: harcmistrz
HO – Harcerz Orli / Harcerka Orla – piąty stopień harcerski
KSI - patrz: komisja stopni instruktorskich
phm. – patrz: podharcmistrz
pwd. - patrz: przewodnik
WAGGGS – Światowa Organizacja Przewodniczek i Skautek (World Association of Girl Guides and Girl Scouts), której ZHP jest członkiem-założycielem
WOSM - Światowa Organizacja Ruchu Skautowego (The World Organization of the Scout Movement), której ZHP jest członkiem-założycielem
ZHP - Związek Harcerstwa Polskiego, największa organizacja harcerska w Polsce, liczy ok. 120 tys. członków
ZHR - druga co do wielkości organizacja harcerska w Polsce, liczy 10 - 12 tys. członków
Kreator www - przetestuj za darmo